Miała być Stevem Jobsem w spódnicy, a skończyła w więzieniu. Szokująca historia Elizabeth Holmes, która właśnie trafiła do polskich kin

Elizabeth Holmes urodziła się 3 lutego 1984 roku w Waszyngtonie. Już w dzieciństwie zdradzała niezwykłe ambicje. Gdy miała zaledwie siedem lat, marzyła, żeby zostać wynalazczynią. Choć początkowo chciała studiować medycynę, paraliżujący strach przed igłami skłonił ją do zajęcia się dziedzinami związanymi z medycyną.

W 2003 roku dziewiętnastoletnia Holmes rozpoczęła pracę nad projektem Real-Time Cures, który miał zrewolucjonizować diagnostykę medyczną. Rok później porzuciła studia inżynierii chemicznej na Uniwersytecie Stanforda i skupiła się na rozwijaniu firmy, która później przyjęła nazwę Theranos. Powstała ona z połączenia angielskich słów oznaczających terapię (therapy) oraz diagnozę (diagnosis).

Holmes przedstawiła pomysł, który brzmiał jak rewolucja w medycynie: stworzenie technologii pozwalającej na wykonanie kilkudziesięciu skomplikowanych badań laboratoryjnych z zaledwie kilku kropli krwi pobranych z palca. Miało to obejmować m.in. wczesne wykrywanie nowotworów czy chorób genetycznych.

Dzięki tej koncepcji Holmes porównywano do ikon branży technologicznej, takich jak Steve Jobs czy Bill Gates. W 2014 roku okrzyknięto ją najmłodszą na świecie miliarderką, która samodzielnie zdobyła majątek. W szczytowym momencie wycena spółki Theranos osiągnęła 9 miliardów dolarów, a wartość udziałów samej Holmes szacowano na 4,5 miliarda dolarów.

Wiarygodność projektu wzmacniało imponujące zaplecze polityczne i kapitałowe:

· Nadzór korporacyjny: w radzie dyrektorów spółki zasiadały tak wpływowe postacie, jak były sekretarz stanu Henry Kissinger, dawny sekretarz skarbu George Shultz czy emerytowany generał James Mattis.

· Kapitał inwestycyjny: wśród kluczowych inwestorów znaleźli się m.in. członkowie rodziny Waltonów (właściciele sieci Walmart), potentat medialny Rupert Murdoch oraz meksykański miliarder Carlos Slim.

Obecność cenionych mężów stanu i liderów biznesu budowała zaufanie partnerów handlowych. Skutecznie chroniło to firmę przed rzetelną weryfikacją ze strony środowiska medycznego.

W październiku 2015 roku na idealnym obrazie pojawiły się rysy. Dziennikarz śledczy John Carreyrou opublikował wtedy w "The Wall Street Journal" serię artykułów podważających osiągnięcia Theranosa. Niezależne weryfikacje dowiodły, że dokładność autorskich testów firmy była bardzo niska.

W toku dalszych postępowań ujawniono pełną skalę procederu:

1. Promowane przez firmę urządzenie laboratoryjne nie potrafiło wykonywać zapowiadanych badań z wymaganą dokładnością.

2. Theranos w ścisłej tajemnicy przeprowadzał większość badań przy użyciu tradycyjnych urządzeń kupionych od zewnętrznych producentów.

Kluczowe etapy upadku firmy i sankcje prawne przebiegały następująco:

· Październik 2015: publikacja dziennikarska w "The Wall Street Journal" ujawniająca prawdę o znikomej skuteczności testów laboratoryjnych wykonywanych przez firmę Theranos.

· Czerwiec 2016: "Forbes" obniżył szacowany majątek Elizabeth Holmes z 4,5 miliarda dolarów do zera. Wartość samego Theranosa oszacowano wówczas na około 800 mln dolarów, jednak udziały założycielki uznano za bezwartościowe.

· Marzec 2018: Amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) oskarżyła Elizabeth Holmes, Ramesha Balwaniego i spółkę Theranos o oszukiwanie inwestorów. Holmes zawarła ugodę z SEC: zgodziła się zapłacić 500 tys. dolarów kary, zrezygnować z kontroli nad firmą, zwrócić pozostałe akcje objęte ugodą i przez 10 lat nie pełnić funkcji dyrektora ani członka zarządu spółki publicznej. Nie przyznała się przy tym do zarzutów ani im nie zaprzeczyła.

· Czerwiec 2018: prokuratura federalna postawiła Holmes i Balwaniemu zarzuty karne.

· Styczeń 2022: Sąd Federalny w San Jose uznaje Elizabeth Holmes za winną zarzutów oszustwa i defraudacji na szkodę inwestorów.

· Listopad 2022: założycielka Theranosa została skazana na 11 lat i 3 miesiące więzienia.

· 30 maja 2023: Holmes rozpoczęła odbywanie kary pozbawienia wolności.

Sprawa Holmes powróciła w nowym wymiarze za sprawą trzygodzinnego dokumentu "Zobaczysz wszystko", stworzonego przez Nathana Fieldera i Lance'a Oppenheima dla studia A24. Film skupia się na wydarzeniach z 2023 roku – przedstawia ostatnie 34 dni Elizabeth Holmes przed pójściem do więzienia. Kobieta zgodziła się wówczas wpuścić ekipę filmową do swojej kalifornijskiej posiadłości, w której przebywała z partnerem Billym Evansem i dwójką dzieci. Ukazano także późniejsze wydarzenia, w tym materiał z 2025 roku.

Produkcja okazała się wielkim sukcesem rynkowym. W pierwszy weekend wyświetlania w 855 kinach w USA i Kanadzie zarobiła 15 milionów dolarów. Jest to drugi najlepszy wynik otwarcia filmu dokumentalnego w historii (liderem pozostaje "Fahrenheit 9/11" Michaela Moore'a z 2004 roku). Film zyskał także uznanie krytyków – brytyjski "The Guardian" przyznał mu maksymalną ocenę 5 gwiazdek.

Esencją dokumentu jest niezwykłe studium psychologiczne bohaterki oraz dekonstrukcja granic między prawdą a iluzją. Holmes przed kamerami z pełnym przekonaniem utrzymuje swoją niewinność, składając kuriozalne deklaracje takie jak "nie sądzę, żebym kiedykolwiek skłamała". Twórcy stworzyli poruszający obraz kobiety, która do samego końca twierdzi, że jest główną ofiarą, jak i wyznawczynią stworzonego przez siebie mitu.

Upadek Elizabeth Holmes to nie tylko historia jednego z najgłośniejszych oszustw w Dolinie Krzemowej, ale przede wszystkim zwierciadło środowiska startupowego. Przez lata kierowało się ono brutalną zasadą "Fake it till you make it" ("Udawaj, dopóki ci się nie uda"). Holmes nie sprzedawała inwestorom gotowego, przetestowanego produktu, lecz wizję przyszłości, której obietnice nie znajdowały potwierdzenia w rzeczywistych możliwościach opracowanej technologii.

Przypadek ten pokazuje, jak łatwo granica między wizjonerskim marzeniem a bezwzględnym oszustwem zaciera się w świecie technologii. W branży tej przekonująca opowieść i charyzmatyczna wiara w sukces bywają cenione wyżej niż twarde dowody naukowe i precyzyjne procedury medyczne.