Porwanie i odnalezienie Elizabeth Smart - serial Netflixa przypomniał o głośnej sprawie sprzed lat

Dzieciństwo Elizabeth

Elizabeth Smart urodziła się 3 listopada 1987 r. w stolicy stanu Utah, Salt Lake City. Dziewczynka była jednym z sześciorga dzieci Eda i Lois. Rodzina należała do Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, potocznie nazywanego Kościołem mormonów. Smartowie byli dobrze znani i poważani przez lokalną społeczność. Członków rodziny określano jako bardzo serdecznych, pomocnych i pobożnych.

Elizabeth uczęszczała do szkoły i interesowała się muzyką. Grała na harfie i występowała podczas wydarzeń religijnych oraz kulturalnych. Wielodzietna rodzina mieszkała w spokojnej dzielnicy na obrzeżach miasta. Nic nie wskazywało na to, że w domu Elizabeth dojdzie do jednego z najgłośniejszych porwań w historii USA.

Uprowadzenie miało miejsce w nocy z 4 na 5 czerwca 2002 roku. Około 2:00 nad ranem do domu Smartów włamał się mężczyzna uzbrojony w nóż. Wszedł do pokoju, w którym spały Elizabeth i jej młodsza siostra Mary Katherine, a potem obudził dziewczynki. Napastnik zagroził, że zabije całą rodzinę, jeśli dzieci zaczną krzyczeć. Następnie wyprowadził 14-letnią Elizabeth przez okno.

Dopiero rano Lois i Ed zauważyli zniknięcie córki. Śmiertelnie przerażona młodsza siostra odważyła się pójść do rodziców i wszystko im opowiedzieć dopiero po kilku godzinach. Policja została wezwana natychmiast, a miejsce zdarzenia zabezpieczono. Od początku było jasne, że doszło do porwania i trzeba działać szybko.

ZOBACZ: Rozcięty namiot i dziewięć ciał w śnieżnych górach Uralu - zagadka, która czeka na rozwiązanie od ponad 60 lat

Sprawa zyskała ogólnokrajowy rozgłos. W poszukiwania zaangażowano lokalną policję, FBI oraz setki wolontariuszy. Przeszukiwano lasy, opuszczone budynki i inne potencjalne kryjówki w okolicach Salt Lake City. Media codziennie relacjonowały zaś przebieg śledztwa.

Rodzice Elizabeth wielokrotnie występowali publicznie, apelując o pomoc. Wyznaczono wysoką nagrodę za informacje mogące doprowadzić do odnalezienia dziewczynki. Napływały setki zgłoszeń, jednak żadne nie doprowadziło do przełomu.

Jednym z głównych podejrzanych szybko został Richard Ricci, który pracował w przeszłości dla Smartów. Mężczyzna wykonywał drobne naprawy i prace porządkowe. Dzięki temu znał rozkład domu i wiedział, jak funkcjonuje rodzina, co wzbudziło podejrzenia śledczych.

Po porwaniu Ricci został zatrzymany przez policję. Na początku oskarżono go jednak nie o uprowadzenie dziewczynki, a kradzieże, których wcześniej miał się dopuścić w domach, gdzie pracował. W trakcie przesłuchań mężczyzna przyznał się do przywłaszczenia różnych przedmiotów i do posiadania filmów dla dorosłych, jednak konsekwentnie zaprzeczał, jakoby miał coś wspólnego z porwaniem Elizabeth.

W sierpniu 2002 roku Ricci zmarł w areszcie w wyniku udaru. Kilka miesięcy po jego śmierci śledczy oficjalnie wykluczyli go jako sprawcę porwania. Skupienie się na niewłaściwym podejrzanym uznawane jest dziś za jeden z największych błędów tamtego śledztwa. W tym czasie prawdziwy porywacz pozostawał nadal na wolności i krzywdził Elizabeth.

Mary Katherine była jedyną osobą, która widziała sprawcę. Dziewczynka zapamiętała jego sylwetkę oraz charakterystyczny głos. Skojarzyła też, że był to ktoś, kto już wcześniej pojawiał się w jej domu. Ze względu na silny szok i traumę nie potrafiła jednak od razu połączyć tych wspomnień z konkretną osobą. Przez kolejne tygodnie młodsza siostra Elizabeth była kilkukrotnie przesłuchiwana, a jej relacje uznawano za niespójne i mało wiarygodne, głównie z powodu wieku i stanu psychicznego.

Po kilku miesiącach dziewczynka przypomniała sobie wygląd mężczyzny, który uprowadził Elizabeth. Śledczy nie potraktowali natomiast tej informacji do końca poważnie. Dzięki determinacji rodziców portret pamięciowy sprawcy trafił jednak do mediów. Na policję zaczęły zgłaszać się osoby, które rozpoznały porywacza. Okazał się nim Brian David Mitchell.

Brian David Mitchell był samozwańczym kaznodzieją i wędrownym fanatykiem religijnym, który żył na marginesie społeczeństwa. Posługiwał się pseudonimem "Immanuel" i głosił własną, wypaczoną wizję religii, łącząc elementy mormonizmu z urojonymi objawieniami. Na krótko przed porwaniem Elizabeth Mitchell wykonywał drobne prace w jej rodzinnym domu, co dało mu możliwość obserwowania dziewczynki i poznania rozkładu dnia domowników.

Choć Mitchell nie był wcześniej skazany za porwanie ani poważne przestępstwa, dopuszczał się w przeszłości niepokojących czynów. W wieku 16 lat został zatrzymany za obnażanie się w miejscu publicznym, za co trafił do poprawczaka. Był też zatrzymywany m.in. za kradzieże i włóczęgostwo, a jego stan psychiczny budził wątpliwości na długo przed uprowadzeniem.

ZOBACZ: Nad jezioro Bodom pojechało czterech nastolatków, ale wrócił tylko jeden… Największa zagadka kryminalna Finlandii

12 marca 2003 roku, czyli dziewięć miesięcy po porwaniu, uwagę przechodniów w mieście Sandy w stanie Utah wzbudziła dziwnie ubrana nastolatka w towarzystwie dwójki dorosłych osób. Jeden ze świadków rozpoznał porywacza z upublicznionego wcześniej portretu pamięciowego i dyskretnie powiadomił o tym policję.

Funkcjonariusze zjawili się na miejscu i zatrzymali Briana Mitchella oraz jego żonę Wandę Barzee. Towarzysząca im dziewczyna nosiła okulary przeciwsłoneczne i miała zakrytą twarz, co utrudniało jej identyfikację. Szybko okazało się, że była to zaginiona Elizabeth Smart.

W trakcie śledztwa ustalono, że przez cały okres niewoli nastolatka była przetrzymywana w prowizorycznych obozowiskach i zmuszana do przemieszczania się z porywaczami. Mitchell często zmieniał miasta, a nawet stany, w których się zatrzymywali. W pewnym momencie mężczyzna planował przenieść się na drugi kraniec USA, ale Elizabeth przekonała go, żeby wrócili w okolice Salt Lake City.

Choć wina sprawcy nie budziła wątpliwości, proces sądowy przeciągał się z powodu sporów dotyczących poczytalności Briana Mitchella. W 2011 roku został on uznany za winnego porwania i wielokrotnego gwałtu na Elizabeth. Sąd skazał Mitchella na dożywotnie pozbawienie wolności bez możliwości zwolnienia warunkowego. Wanda Barzee przyznała się do współudziału i została skazana na 15 lat więzienia. Wyszła na wolność w 2018 roku, co wzbudziło kontrowersje.

Po odnalezieniu Elizabeth wróciła do rodzinnego domu. Dziewczyna musiała odbudować poczucie bezpieczeństwa i zaufanie do świata zewnętrznego. Rodzina wspierała Elizabeth na każdym kroku, ale traumatyczne wydarzenia pozostawiły trwałe ślady psychiczne, które wymagały wieloletniej terapii.

Mimo tych wszystkich przeciwności Elizabeth Smart ukończyła studia, założyła rodzinę i rozpoczęła działalność publiczną. Występuje jako mówczyni i aktywistka, zajmując się tematami bezpieczeństwa dzieci oraz przemocy seksualnej. Jej historia pokazuje, że nawet po najgłębszej traumie możliwe jest odnalezienie własnej drogi, a osobiste przeżycia mogą stać się fundamentem do wspierania innych i zmieniania świata na lepsze.

W styczniu 2026 roku na platformie Netflix pojawił się serial dokumentalny poświęcony sprawie porwania Elizabeth Smart. Produkcja opiera się na materiałach archiwalnych, relacjach samej Elizabeth, jej rodziny oraz funkcjonariuszy prowadzących śledztwo.

Serial szczegółowo rekonstruuje przebieg porwania, działania policji oraz błędy popełnione w pierwszych miesiącach poszukiwań. Twórcy skupili się na faktach, dokumentach i zapisach z akt sprawy, unikając fabularyzacji wydarzeń.